Tekst, który nadeslal Profesor Tomasz Kazmierski, wykladajacy w W.Brytanii, polecam uwadze zainteresowanych. Opisuje on technike wypompowywania pieniedzy z Polski i ostrzega przed skutkami utrzymywania warunków, pozwalajacych na kontynuacje tego procederu. Jerzy Gieysztor --------------------------------------------------- Fizyka artystycznego biznesu Tomasz J Kazmierski Czasopismo naukowe Physica A opublikowalo w numerze 301 (2001) niezwykly artykul dwoch polskich fizykow, Piotrowskiego i Sladkowskiego pt. "What was the temperature of Bagsik financial oscillator?" (Jaka byla temperatura oscylatora finansowego Bagsika?). Publikacja ta jest niezwykla z dwoch powodow. Po pierwsze dlatego, ze zawiera aluzje 'ad personam' wobec autorow innego artykulu, co w renomowanych wydawnictwach naukowych praktycznie w ogole sie nie zdarza. Atakowanymi autorami sa inni dwaj polscy fizycy, Przystawa i Wolf, ktorzy kilka miesiecy wczesniej zaproponowali na lamach tego samego czasopisma prosty model matematyczny, wyjasniajacy istote owego slynnego oscylatora. Po drugie, krytyka Piotrowskiego i Sladkowskiego opiera sie na dosc elementarnym bledzie faktologicznym polegajacym na przyjeciu, ze stopy procentowe depozytow w bankach polskich w latach 1990-91 wynosily jedynie 7% rocznie. Przyjmujac, ze stopy na Zachodzie wynosily w tamtym czasie 10%, a wiec, ze byly _wyzsze_ niz w Polsce i uzywajac skomplikowanego modelu opartego na dzialaniu maszyn cieplnych, otrzymali oni temperature ujemna. Wnioskuja stad, ze oscylator Bagsika wedlug ich modelu bylby nieoplacalny. Do wyliczenia, ze przy rocznych stopach procentowych w Polsce rzedu 7% oscylator Bagsika bylby nieoplacalny, nie sa potrzebne maszyny cieplne. Wystarczy matematyka elementarna. Rzecz w tym, ze w rzeczywistosci polskie stopy procentowe byly wtedy co najmniej 12-krotnie wyzsze od poziomu przyjetego przez Piotrowskiego i Sladkowskiego. W ciagu omawianego okresu lat 1990-91 wyniosly one bowiem, jak slusznie zalozyli Przystawa i Wolf, srednio ponad 80% w stosunku rocznym. Wyjasnijmy teraz mechanizm oscylatora Bagsika na bardzo prostych przykladach liczbowych, uzywajac jedynie czterech elementarnych dzialan arytmetycznych oraz procentu zwyklego i skladanego. poslugiwanie sie ta ostatnia operacja wymaga dodatkowo znajomosci potegowania i pierwiastkowania. Wyprowadzanie duzych sum dewiz z polskiego systemu bankowego bylo w tamtych latach mozliwe nawet i bez oscylatora. Dzialo sie tak dlatego, ze mimo znacznej roznicy stop procentowych, kurs wymiany dolar-zloty pozostawal bowiem w tym czasie staly i wynosil 1 zl (10,000 starych zl) do dolara. W jezyku fachowym ekonomistow nazywa sie to pogwalceniem parytetu kursu wymiany i stop procentowych (Interest ­ Exchange Rate Parity, w skrocie IRP). Mechanizm wyprowadzania dewiz z polskiego systemu bez oscylatora jest trywialny i da sie zilustrowac przy pomocy nastepujacego, prostego przykladu. Przyklad 1 (jak zarobic bez oscylatora) Zalozmy, ze zachodni bank X jest gotow udzielic pozyczki w dolarach na 10% rocznie, a polski bank Y przyjmuje depozyty w zlotowkach na 80% rocznie. Kurs wymiany jest staly i wynosi 1$ - 1zl. Sam kurs jest nieistotny, wazne jest, zeby byl staly. Zalozmy, ze pojawia sie inwestor A, ktory nie ma wlasnej gotowki, ale ktoremu bank X gotow jest udzielic pozyczki $100tys. pod zastaw domu (mortgage). Inwestor A, pozyczajac wiec $100tys., ktore wplaca po wymianie na zlotowki do banku Y, zarabia przez rok na czysto $70,000: $70,000 = $100,000*(1+80% - 10%) Tyle trywialny przyklad. Jednak pogwalcenie zasady IRP daje mozliwosc znacznie szybszego pomnozenia pozyczonego wkladu, niz wynikaloby to z powyzszego obliczenia. Mianowicie wiele bankow zachodnich udziela pozyczek nie tylko pod zastaw tzw. "current assets" (czyli majatku posiadanego w chwili brania pozyczki, czyli np.domu), ale takze "future assets", czy majatku jaki inwestor spodziewa sie miec w przyszlosci. Wlasnie dzieki tej mozliwosci Bagsik i Gasiorowski, wlasciciele spolki Art-B (Artistic Business), mogli zastosowac swoj oscylator i wyprowadzic z polskiego systemu bankowego sume prawdopodobnie siegajaca kilkuset milionow dolarow. Sami na okreslenie swego oscylatora uzywali zreszta wdziecznej nazwy "B.G. Moneytron". Zasade "B.G. Moneytronu" wyjasnimy na ponizszym, hipotetycznym przykladzie. Przyklad 2 (Oscylator) Zalozmy, ze jak w Przykladzie 1, mamy dwa banki X i Y oraz inwestora A, ktory pozycza w banku X sume $100,000. Bank X jest jednak gotow udzielic A dalszej pozyczki, nie tylko pod zastaw domu, ale takze pod zastaw spodziewanego zysku w przyszlosci. Po miesiacu A udaje sie wiec do polskiego banku Y i umawia sie, ze nie bedzie ruszal wplaconego wkladu do konca roku. W zamian prosi o list swiadczacy, ze otrzyma wtedy sume rownowazna $180,000 = $100,000*(1+80%). Wraca z tym listem do banku X, ktory mu teraz pozycza dodatkowo sume $80,000 na 11 miesiecy, liczac 10% w stosunku rocznym. Stopa pro rata na 11/12 roku wynosi 9.13% = (1+10%)^(11/12) - 1. Trzeba w tym obliczeniu uwzglednic tzw. procent skladany. Calkowita suma jaka teraz A musi zwrocic bankowi X wynosi wiec: $100,000*(1+10%) + %80,000*(1+9.13%) = $186,391 Inwestor A wklada teraz nowopozyczone pieniadze do banku Y na 11 miesiecy. Oznacza to, ze jego spodziewany zysk po tym czasie wyniesie: $100,000 *(1+80%) + %80,000*(1+71.3%) - $186,391 = $113,586 ,gdzie liczba 71.3% = (1+80%)^(11/12), to procent pro rata 11 - miesiecznego depozytu w polskim banku Y. Powtarzajac co miesiac te sama iteracje oscylatora, spodziewany zysk A na koncu roku wyniesie kolejno: W 2 miesiacu: $113,586 W 3 miesiacu: $282,982 W 4 miesiacu: $994,312 W 5 miesiacu: $4,479,314 (ok $4,479mln) W 6 miesiacu: $23,439,123 (ok $23,439mln) W 7 miesiacu: $128,938,613 (ok $128,938mln) W 8 miesiacu: $674,703,358 (ok $674,703mln) W 9 miesiacu: $3,039,496,501 (ok $3.0mld) W 10 miesiacu: $10,679,845,777 (ok $10.7mld) W 11 miesiacu: $26,607,197,250 (ok $26.6mld) W 12 miesiacu: $43,174,399,194 (ok $43.2mld) W praktyce zyski Inwestora A bylyby nieco mniejsze niz wynikaloby to z hipotetycznych obliczen powyzej. Banki udzielajace pozyczek pod zastaw przyszlych zyskow stosuja bowiem marginesy wynikajace z oceny ryzyka i pozyczaja sumy mniejsze niz wartosc spodziewanych zyskow. Oscylator mnozy jednak zyski tak szybko, ze mozna z cala pewnoscia wierzyc Bagsikowi, kiedy chwalil sie, iz pomnozyl swoj wklad o 18,000% (osiemnascie tysiecy procent) w ciagu zaledwie 12 miesiecy. Oscylator nie jest bynajmniej wylacznie sprawa przeszlosci. Wprawdzie po wielkim szoku wczesnych 90-ch lat kurs dolara zaczal spadac w proporcji do roznicy stop procentowych miedzy Polska i Zachodem, co uniemozliwialo oscylator, to jednak mniej wiecej od konca 1997 roku kurs zlotowki praktycznie zatrzymal sie. Waha sie on teraz wokol stalego poziomu 4zl/1$ mimo, ze stopy procentowe w Polsce sa o ok. 10 do 15 punktow procentowych wyzsze niz na Zachodzie. Oznacza to, ze zasada IRP jest znowu pogwalcona i oscylator, choc na mniejsza niz 10 lat temu skale, jest znowu mozliwy. Nie ulega watpliwosci, ze sytuacja ta nie moze trwac dlugo. Jesli w krotkim czasie nie zostana istotnie obnizone polskie stopy procentowe przy jednoczesnej znacznej dewaluacji zlotowki wobec dolara, Polska nie bedzie w stanie uniknac losu Argentyny. 19/01/2002, Southampton, Wielka Brytania